Qichwa simi ukhuchaypaq simin

RIQSICHIY

Qichwa utaq runa simiqa tayta inkakunap qhapaq allwirisqa siminmi kasqa, chayhinamantataq llapan Tawantinsuyu hap'iypim kay simitaqa mast'ariqku, kunan pachapiqa qichwa simiqa, kuraq mama simin anti llaqtakunapiqa, chaninchasqa, riqsikusqa hinamantapas imaymana pachakunapim kallpacharisqa, chayraykum qichwa simi yachayqa aswan allinmi, imaraykuchus, pay chawpimantam riqsinakunchik hinallataq yachay kawsaykunaman puririnchik, pacha kawsayninman yaykuspa imam. Qichwa simiqa mana qunqaymi tarikun, kay yachay hamut'ana kawsaypi, tiqsi muyu yuyanchakuymi hinpas yachaqayninman imam mink'ariwanchik, hinamantataq, Altiplano kuraq yachana hamut'ana wasiqa, kunan yuyaykunawan kaspa, yachaqaqkunaman huk yachana ruranatam haywarin, hinamanta hamut'aspa rimanakuyman yaykunankupaq, kay mayt'u chaninchasqa qillqa hinataq hatun qhapaq t'aqwiriyman ch'atasqa ima

Qillqaqa Qichwapi Qichwa simi ukhuchaypaq simin imaymana chanin yachay t'aqwirisqapim qhawarichiyta, riqsichiyta imam unan, chaymantapas k'illicha yachay kamayuqkunapi ima, aylluchasqa yachaymanpi hina hampia yachaymapi, chaykunam paqarichiq t'aqwiriy llamk'ariypim tarikun, hatun yuyanchaypim.

Kay llamk'aypa aypayninqa qichwa simipi chanin hamut'ana
t'aqwiriynin allin ch'ila wiñaymanmi q'imirin, chayqa kunan pacha lliw
tiqsi muyupi ancha chaskiyniyuq hinamantapas hatun yachay wasikunapi, kay q'imiriykunaqa qhapaqyachichun, kallpacharichun ima, chaymantapas ayllukunata hina ñawinchaqkunata, munakuqkunatapas imachus yachay tarpuymantawan simimantawan
hunt'achichun.
Dr. Edwin Alex Chambi Idme

• Aguilar Cordero Hayley Ulda

• Aguilar Vilca Sandra

• Apaza Zela Yenifer Karina

• Asillo Ruelas Judith

• Balmaceda Flores Carlo Anthony

• Chacon Calizaya Yemira Clarit

• Choque Ramos Josefa

• Cuba Asillo Arnaldo Brandon

• Faijo Quea Moises

• Huarsaya Yanarico Erika Fanny

• Hallasi Huahuasoncco Veronica Beatriz

• Mamani Quispe Raúl Edilberto

• Mendoza Canahuire Yanet

• Mullisaca Torres Francely Celeste

• Quispe Luque Margaret Beverly

• Rodriguez Calizaya Víctor Hugo Alexis

• Ruelas Yanque Julio

• Sanchez Flores Jose Damian

• Tipo Mamani Noe Wilber

• Yanque Aguilar Claudia Guisille

• Zapana Quiza Lourdes

Dr. Edwin Alex Chambi Idme

JULIO

PROGRAMA DE IDIOMAS DE LA ESCUELA DE POSGRADO - UNA PUNO

PDF

QUECHUA

TEXTO

ISBN: 978-612-03-1758-7

Puno, Perú

INDICE

RIQSICHIY............................................................................................................................ 5

CHAWPI YACHAY WASIPI PICHQA ÑIQIN YACHAQKUNAPI, IÑIY YACHACHIY YACHAY PAMPAQ YACHANA RURAYNINKUNAMANTA YACHACHIQKUNAP YACHAYNINWAN, IÑIYNIYUQ CHANINKUNA WIÑARIYNINWAN IMA T'INKISQA KAYNIN PATA PUNO LLAQTAPI
Hayley Ulda Aguilar Cordero ....................................................................................... 7

KUSKA LLANK'ASPA ALLINCHAY: KUSKACHASQA YACHAY KIKINCHAYTAWAN YACHAYKUNA TARIPAYPI YACHAYWASI CHAWPI K'ITI YACHAQKUNAPI
Yanet Mendoza Canahuire ......................................................................................... 19

WAQYANAWAN HAP'IKUY HINALLATAQ YACHAQAY LLAMK'AYTA SAQIPUY YACHACHIY QALLARIY MIT’ANAY YACHAQAQKUNAPI
Julio Ruelas Yanque ....................................................................................................... 34

KAMACHIY YUYAYCHA ALLIN KANANPAQ UNANCHA MALLIYPA ATINAKUYNINWAN HUCHAYNAQ KAY YUYAYPA CHAWPINCHAYNIN ASWAN YAPARISQA PAKASQA RIMANAKUY ISKAY WARANQA ISKAY CHUNKA HUKNIYUQMANTA ISKAY WARANQA ISKAY CHUNKA PICHQAYUQKAMA PUNO LLAQTAPI
Moises Faijo Quea .......................................................................................................... 49

RUK’ANAPACHA KAWSAYKUNAQ KAWSAYNINWAN SAPALLAN YACHAKUY YACHAY WASIPI YACHAQKUNAQ CHAWPINPI ICACO SAN GABÁN PUNO 2025 WATAPI
Claudia Guisille Yanque Aguilar ............................................................................... 68

USYANA KAYKUNAWANPAS ATIYNIYKUNAWANPAS KAMACHIYNIN RUWANAPAQ AKLLAY MASIKUNATA WASI (SISFHO) LLAQTA KAMACHIY PUNO SUYUMANTA
Víctor Hugo Alexis Rodriguez Calizaya ................................................................. 82

QALLARIY YACHACHIYPI YACHACHIQPA ALLIN LLAMK’AYNINWAN TINKISQA SUMAQ KAWSAY YACHAYKUNA
Erika Fanny Huarsaya Yanarico ................................................................................ 91

YACHAY KAMAYRIY UKUPI PUSARIQKUNAQA APAKIPAY PUSARIYTAWAN KAMACHIY ATIYTAWAN RIQSICHINANKU, LAMPA SUYU 2025 WATAPI.
Sandra Aguilar Vilca ................................................................................................... 103

P I CHQA WATAYUQ WAWAKUNAPA PACHAMAMA YUYAYNINTA
KALLPACHANAPAQ KUTICHISQA KAQKUNAMANTA YACHACHIY IMAYAYKUNA RURAYNIN, I.E.I. N.°288 ALDEA INFANTIL VIRGEN DE LA CANDELARIA PUNO 2019
WATAPI.
Josefa Choque Ramos ............................................................................................... 120

TAKIY SIMIKUNAWAN QILLQA SIMI RUWANAY KARU YACHAQKUNAPI
Yemira Clarit Chacon Calizaya ............................................................................... 135

YACHAYYANAPAYWAN T'AQWIRIQ YUYAYWAN QHARI WARMI WAWAKUNAPI, QALLARIY YACHAY WASI N.º 997 TEPRO ESCURI, SAN MIGUEL, 2024
Veronica Beatriz Hallasi Huahuasoncco ............................................................ 150

YAYKUNA PUNKU PUSAQ UNANCHAQ, LLANK’ANA WASIKUNAPAQ APLICACIÓN NISQAKUNAPI HUCH’UY RUWAPAKUYKUNAP RIMANAKUYNINTA ALLINYACHINAPAQ
Noe Wilber Tipo Mamani ......................................................................................... 169

HATUN YACHAY WASIPI YACHAQKUNAPA ALLIN WAQAYCHAY HINALLATAQ PACHA ALLIN KAWSAY ATIYNINKUNATA ALLINCHAYPAQ SASACHAKUY QHAWAY
Carlo Anthony Balmaceda Flores ......................................................................... 184

QULLQIMANTA SASACHAKUYKUNA HINALLATAQ CHANINKAMAY LIMAQ BOLSA DE VALORES NISQAPI WASI RURAQ LLAMK'AWASIKUNAPI 2022 WATAPI.
Arnaldo Brandon Cuba Asillo ................................................................................. 199

KALLPACHASQA K’ILLIMSA, ÑUT’U AQU HINASPA RUMI CH’ALLAQWAN UNU CH’UYACHINA RURAY, RUNAKUNAQ UPYANANPAQ UKHU ALLPA UNUTA Q’UMACHINAPAQ JULIACA LLAQTAPI
Francely Celeste Mullisaca Torres ........................................................................ 214

MAQLLU SINTI PARAYMANTA HINASPA SALLQA WAQLLIY VILQUE LlAQTAMANTA, PUNO SUYUPI
Lourdes Zapana Quiza ............................................................................................... 226

UMAYO QUCHA QULLQI KIMIKUQKUNA QALLPAQ KAWSAYPAQ SALLQPAQ RIKCH'AYNINPAQ YACHAYNINPAQ - PUNO LLAQTAPI
Yenifer Karina Apaza Zela ........................................................................................ 239

P’USQU ÑUKÑU RURANAPAQ HATUN LLAMKANATA SAYARICHIY
ATIKUNAMANTA YACHAYKUY, AZÁNGARO LLAQTAPI 2018 WATAPI
Judith Asillo Ruelas ..................................................................................................... 251

ÓMICRON COVID-19 UNANCHAYPI YACHAYKUNAQTAQ KAWSAY AMACHAY KAWSAYTAQ YACHAYTAQ LLAMK’AQKUNAQTAQ RURAYNINPI
Jose Damian Sanchez Flores ................................................................................... 262

BROWN SWISS WAKAKUNAPI MANA RIPARAY ÑUÑU UNQUY TARIKUYNINMANTA AMACHAYNINMANTAWAN CUPI-MELGAR SUYUPI
Raúl Edilberto Mamani Quispe .............................................................................. 276

YACHACHIYKUNAPA KALLPACHASQANMI LLAMK’APAKUQKUNAP
QULLQIMANTA WILLAKUY HUNT’ASQANKUMAN, OFICINA NACIONAL DE PROCESOS ELECTORALES WASIP OFICINA REGIONAL DE COORDINACIÓN PUNO LLAQTAPI, 2025 WATAPI.
Margaret Beverly Quispe Luque ........................................................................... 287